Historie van Haven 57 te Schoonhoven

Het perceel Haven 57
Het pand Haven 57 is gelegen aan de oostzijde van de Haven. Het perceel waarop het pand is gelegen strekt zich uit van de Haven tot aan de Korte Weistraat  en toont de ‘scheve’ structuur die  afgeleid is van de Appelstraat-Stadhuisstraat. Deze structuur van straten en percelen is ontstaan in de periode 1280-1350 en is kenmerkend voor de binnenstad van Schoonhoven.

Gewelfkelder
Het perceel in de huidige lengte kan dateren van na 1500, toen de Korte Weistraat nog Nieuwstraat werd genoemd. De Nieuwstraat is ontstaan na het gedeeltelijk dempen van binnenwater, de zogenaamde Stinkvliet.
De aan de Haven Oostzijde gelegen erven kregen op die wijze een achteruitgang naar de Korte Weistraat. De perceelbreedte is van oudere datum, gezien de gewelfkelder onder het huis. Deze dateert van voor 1500 en is van gelijk type als de kelders onder de panden Tol 9, Haven 13, Haven 66 en Oude Haven 5.

Stadsbrand
De indruk bestaat dat de oudste muurgedeelten boven het maaiveld (noordmuur achterhuis en tussenmuur tussen voor en achterhuis) uit het begin van de 16^e eeuw dateren. Mogelijk is de stadsbrand van 1517 hierop van invloed geweest en zou het pand in de huidige opzet uit de periode na 1517 kunnen stammen.

Voor en achterhuis
Het pand Haven 57 is in oorsprong opgezet als een voorhuis, een achterhuis en een dienstgebouwtje/pakhuis aan de Korte Weistraat.
Het betreft hier een voor Schoonhoven zeer gebruikelijke opzet en indeling , welke aan weerzijden van de Haven veelvuldig voorkomt.

In de huidige bouwkundige structuur is nog te herkennen dat het voorhuis in ieder geval hoger was (en is) dan het achterhuis. De hoogte van circa 4 meter geeft aan dat in het verleden mogelijk sprake is geweest van een voorhuis met insteek en binnenhaard. De gerestaureerde stevige plafondbalken op de 1^e verdieping zijn van grenen en overspannen de gehele breedte.

Het voorhuis heeft aan de noordzijde op de eerste verdieping een laat 19^e eeuwse schoorsteenpartij met zwart marmeren schouw, gestucte schoorsteen met profielenlijst.


Historische bestemming als koekenbakkerij
Vanaf 1534 wordt al melding gemaakt van het pand. Vanaf circa 1590 wordt het gebruikt als brouwerij. In de periode 1766-1770 is het een koekenbakkerij. En vanaf 1781 wordt het vermeld als woonhuis met erf en pakhuis. In 1865 vestigt zich er een broodbakkerij wat tot op heden deze functie behouden heeft. In Januari 1929 wordt de pui veranderd samen met de indeling op de begane grond. Latere veranderingen vinden plaats in de jaren ‘60.

Voorgevel in Lodewijk XV stijl
Het pand heeft een breedte van vier traveeën, met een T- dak bestaande uit een langskap  evenwijdig aan de Haven en twee dwarskappen voor het voor- en achterhuis in de lengte van het pand. Het pand heeft een kenmerkende gepleisterde voorgevel met risalerende middenpartij en een kroonlijst met vijf gesneden consoles in Lodewijk XV-stijl.  De vensteropeningen worden ingevuld met kozijnen met hardstenen onderdorpels, het geheel voorzien van zes-vierruits schuiframen met gegroefde middenstijlen. Deze voorgevel dateert uit 1752, waarbij ook de achtergevel van het achterhuis gedeeltelijk werd herbouwd.

Achtergevel met ijsselsteen
De achtergevel van het achterhuis is opgebouwd met ijsselsteen als een eenvoudige topgevel met windveren en een bescheiden makelaar, waarbij ramen en kozijnen vergelijkbare kenmerken vertonen met de voorgevel. De achtergevel zal dus mogelijk uit 1752 stammen. Het cement pleisterwerk is laat 19^e- of vroeg 20^e eeuws.

Renovatie 2002
In 2002 is de voorgevel teruggebracht naar de situatie van 1929. Ook de kleurstelling van het gehele pand is teruggebracht naar de oude situatie. Vervolgens is het gehele pand grondig gerenoveerd o.l.v. Bureau voor Bouwkunde Arjan Verstoep en Aannemer Houtman uit Gouda om zo nog jaren haar functie te kunnen behouden voor het nageslacht en de vele bezoekers die de zilverstad Schoonhoven aandoen.
 

Niet alleen het pand is oud ook de producten zijn historisch
Historie Schoonhovensche gekruyde fonteynkoeck

De koeken danken hun naam aan de woonplaats van de eerste banketbakker die ze maakte aan de Fonteinsteeg. Niet alleen heeft het procédé van koeken bakken de eeuwen overleefd, ook de Fonteinsteeg bestaat nog steeds; het is een bijzonder smal straatje tussen het café van Haven 29 en de winkel van Haven 31.
Het steegje loopt van de Haven naar de Lange Weistaat. Het alleenrecht op het voeren van de naam 'fonteynkoecken' gaf nogal eens moeilijkheden, want ook andere bakkers wilden zich van die naam bedienen en hingen bordjes met 'fonteynkoecken' op in hun winkel.
Klachten hierover troffen wij al aan in stukken uit het jaar 1689. Dat aan het voortbestaan van de fonteynkoecken grote waarde werd gehecht, blijkt ook uit het feit dat 'het geheim van de fonteynkoecken' zelfs onderdeel vormde van een oud testament.
Vandaag de dag zijn de fonteynkoecken nog te koop op slechts enkele meters afstand van de Fonteinsteeg namelijk bij Bakkerij Kok, Haven 57. De Fonteinsteeg heeft ook jarenlang te boek gestaan als Fonteinstraat, dat was met meer steegjes het geval. Vooral op aandringen van de Historische Vereniging Schoonhoven heeft men jaren geleden dat weer aangepast aan de oorspronkelijke naam.

Literatuur:
Prof. Dr. Ir. J.C. Visser : Schoonhoven
Arch. L.J. v.d. Bogert:  (met inleiding Drs. Th. M. Elsing) De monumenten van Schoonhoven
Drs. Th. M. Elsing: Schoonhoven en verder.
Prof. Dr. Ir. J.C. Visser , Drs Th. M. Elsing: Historische stadsatlas van Schoonhoven en Nieuwpoort
Archief Piet Muilwijk
Streekarchief Krimpenerwaard
Leidraad bouwhistorisch onderzoek Rijksdienst voor de Monumentenzorg
website bakkerij-Kok.nl